Veelgestelde vragen over Natuur- en milieueducatie

28 februari 2011

Toon alles / Verberg alles

FAQ uit/inklappen

1. Wat maakt een groene activiteit op een brede school anders dan een groene activiteit op een gewone basisschool?


Groen kan de visie van de brede school ondersteunen

Allereerst kun je met groene activiteiten of een groen schoolplein de visie van de brede school ondersteunen en helpen de doelstellingen uit de visie te verwezenlijken. Veel tijd doorbrengen in de natuur geeft kinderen de gelegenheid hun creativiteit te ontplooien en eigen talenten te ontdekken. Het bevordert bovendien de sociale vaardigheden en het concentratievermogen.
Scholen waar talentontwikkeling, ontwikkeling van sociale competenties of zorg centraal staat hebben daarom baat bij een natuurlijk of avontuurlijk schoolplein of groene activiteiten.

Hieronder volgen enkele voorbeelden van pedagogische doelen die worden ondersteund met groene activiteiten:
- Bevorderen gezonde leefstijl – bv. schooltuinieren, kooklessen
- Bevorderen creatieve vaardigheden – bv. door middel van een buitenatelier of een ‘amfitheater in het groen’ voor theater, zang, grotere bijeenkomsten buiten
- Ontwikkelen sociale competenties – bv. dieren verzorgen, werken op de boerderij
- Ontwikkelen talenten – zintuiglijk ontdekken, exploreren,techniekateliers, jeugdnatuurclub
- Ontwikkelen natuur- en milieubewustzijn – bv. natuurbeleving, natuur- ontdektochten, educatieve milieuprojecten,gastdocenten, boomplantdag, etc.)
- Bevorderen burgerschap en participatie – bv. gemeenschappelijk aanbod natuuractiviteiten en natuurlessen in de wijk,duurzame inrichting van de school en de wijk, internationale (wat?).

Meer weten over hoe je ‘groen’ integreert in je schoolvisie, kijk hier.

Samenwerken met partners binnen de brede school
Als de school en de BSO of een welzijnsorganisatie in hetzelfde gebouw zitten, zoals bij brede scholen vaak het geval is, kun je bijvoorbeeld gemeenschappelijk gebruik maken van een tuin of groene schoolomgeving. Lang niet altijd wordt de samenwerking op het thema groen gezocht. Terwijl dit wel wenselijk is. Het is aan te bevelen om gezamenlijk activiteiten aan te bieden die op elkaar aansluiten of elkaar aanvullen. Spelen in de natuur of in een natuurlijke en avontuurlijke omgeving is van groot belang voor de sociale ontwikkeling van kinderen. Vanuit de BSO kan hier vorm aan worden gegeven. Zie FAQ 4 voor verdere organisatiegegevens.

Integratie van binnen- en buitenschoolse natuureducatie
Als je als brede school werkt aan natuureducatie, kun je dat tegelijk binnen- en ook buitenschools doen. De lesstof in de binnenschoolse uren kan worden versterkt door het buitenschools met andere werkvormen te verdiepen. Ook kunnen in de BSO activiteiten met een licht educatief karakter worden aangeboden waar een leerkracht niet aan toe komt. Dit kan door bijvoorbeeld bij een onderwerp als de bouw van planten en soortenkennis buitenschools een herbarium te maken. Andere mogelijkheden:
-    Natuur ontdekactiviteiten
-    Bezoek aan kinderboerderij
-    Werken in de schooltuin
-    Spelen in een natuurlijke omgeving
-    Jeugdnatuurclubs


©IVN/SME Advies

FAQ uit/inklappen

2. Mijn school staat in een stedelijke omgeving, hoe kan ik toch iets doen aan natuureducatie?


Een groene schoolomgeving in de stad
Er zijn voorbeelden van scholen die in een zeer stenige omgeving toch een groen schoolplein hebben gerealiseerd. Voorbeelden hiervan zijn brede school De Gentiaan in Apeldoorn met een groen speelplein voor de buurt en basisschool en De Bloemhof te Rotterdam met kleinschalige natuurlijke hoekjes op het schoolplein.

Natuureducatie in stedelijke omgeving: maak gebruik van de bestaande groene ruimtes
Ook als je als school geen groen schoolplein hebt, zijn er vaak genoeg groene plekken in de omgeving om iets te doen aan natuureducatie of met leerlingen naar buiten te gaan, denk aan een park, een groep bomen, een vijver, gracht of een sloot. Je kunt daar op een eenvoudige manier al van alles bekijken en ontdekken zoals insecten, vogels, planten, waterkwaliteit, etc. Suggesties voor lesmaterialen zijn vaak te verkrijgen via het locale Natuur- en Milieueducatiecentrum of een plaatselijk bezoekerscentrum.

Natuuractiviteiten volgen bij het Natuur- en Milieueducatiecentrum
Tenslotte is het ook mogelijk om begeleide natuuractiviteiten in te kopen bij landelijke organisaties of  uw plaatselijke Natuur- en Milieucentrum of daar materialen te lenen. Wil je weten welk NME centrum bij jouw school in de buurt ligt? Klik hier.

©IVN/SME Advies

FAQ uit/inklappen

3. Ik wil een groen schoolplein aanleggen, hoe pak ik dat aan?


Op de site www.groeneschoolpleinen.nl van Fonds 1818 staat een duidelijk stappenplan, tips en achtergrondinformatie. Het fonds financiert alleen in de regio Leiden en omstreken. De site bevat echter goede informatie, waaronder een inspiratiefilmpje, ook voor diegenen die buiten deze regio vallen.

Meer informatie kunt u ook vinden op:
www.springzaad.nl/wiekanhelpen.php of www.springzaad.nl/geslaagdevoorbeelden.php 

Hieronder een paar goede praktijkvoorbeelden:
O.b.s. De Draaimolen
De Widar vrije school

©IVN/SME Advies

FAQ uit/inklappen

4. Ik werk voor een BSO en wil iets doen met natuur, wat zijn de mogelijkheden?


Wilt u op managementniveau groen integreren in de BSO dan kunt u terecht bij het traject ‘Naar een vaste plek voor duurzaamheid in de kinderopvang en BSO’ van JSO (Expertisecentrum Voor jeugd, samenleving en opvoeding).
Diverse organisaties bieden trainingen en workshops aan rond natuur in de kinderopvang en/of kunnen hierover adviseren.

Kijk ook eens op www.ecokids.nl, zij bieden onder andere ondersteuning in het opzetten van een buitenschools activiteitenprogramma.

FAQ uit/inklappen

5. Hoe kom je aan geld voor groene/natuuractiviteiten?


Zoals in het boek ‘Vrij spel voor natuur en kinderen’ (Leufgen, W. en Lier, van M. ; 2007) wordt verwoord, wordt veel bereikt met een maximum aan creativiteit, tijd, samenwerking en geduld. Geld speelt lang niet altijd de belangrijkste rol, maar het kan het proces versnellen en je kunt er soms meer mee bereiken. Hier enkele mogelijkheden:

Landelijk
- Lokale Educatieve Agenda (LEA) gelden: oorspronkelijk bedoeld voor het wegwerken van onderwijsachterstanden. Zelden kan hier enkel voor NME-activiteiten budget worden aangevraagd. Meer kans maak je als je een gecombineerde aanvraag doet voor de brede school activiteiten, waarbij naast Sport en welzijn ook NME - activiteiten kunnen worden opgevoerd. Of door een koppeling te leggen met groenactiviteiten voor de BSO (Buiten Schoolse Opvang) van de brede school. De LEA gelden zijn meestal ondergebracht bij de afdeling onderwijs van de gemeente.
- Jantje Beton: steunt lokale initiatieven die het vrij buitenspelen in de buurt bevorderen. Vanuit deze doelstelling geeft Jantje Beton in 2010 met name financiële steun aan: Schoolspeelpleinen, (Her)inrichting speelplekken,  Buurtspeelactiviteiten.
kNHM (Koninklijke Nederlandse Heidemaatschappij). Ben je een groep burgers, een vrijwilligersorganisatie of een ideële organisatie en wil je iets verbeteren in je leefomgeving dan kun je KNHM terecht voor een begeleidingstraject of een projectaanvraag.

Regionaal
- Provincie (specifieke provinciegelden voor duurzaamheid, groen en leefbaarheid)
- Fonds1818. Een fonds dat in de regio Zuid-Holland expliciet aandacht besteedt aan groene schoolpleinen is Fonds 1818. Zij richt zich in eerste instantie op Leiden en de duin-en bollenstreek.
- Rabobank Stimuleringsfonds: Het gaat om een stimuleringsbedrag om projecten die de samenleving verrijken op het gebied van leefbaarheid, educatie, zorg, welzijn en/of milieu. (de fondsen werken regionale en lokale gebieden) te versnellen.
- Sponsors.

Lokaal
- WMO fonds (Wet Maatschappelijke Ondersteuning): Binnen het prestatieveld 'bevorderen van de sociale samenhang in en leefbaarheid van dorpen, wijken en buurten', De verantwoordelijkheid om de maatschappelijke ondersteuning vorm te geven ligt niet alleen bij de gemeente. Inwoners hebben een eigen verantwoordelijkheid als het gaat om de inrichting van hun eigen leven en de betrokkenheid naar elkaar toe. Iedereen is medeverantwoordelijk voor de leefbaarheid van straten, buurten en wijken.
- Gemeente (afdeling groenbeheer, jeugdzorg, schooltuindienst, wijkbudgetten)
- Sponsorloop

Eigen school(budget):
-    Schoolbudget
-    PR budget
-    Sponsorloop
-    Veiling (veilen van kunst/schilderijen zelf gemaakt door leerlingen en/of ouders)

Financiering in natura:
Uren partners
-    Werkplaats
-    Natuur- en milieucentrum
-    Vrijwilligers: Ouders en wijkbewoners met een specifieke kennis of kunde (metselen, tuinonderhoud, etc.)

Materieel (o.a. aanleg tuinen e.d.)
-    Gemeentelijk Groenbeheer
-    Sponsors (natura)
-    Kosteloze materialen via hoveniers, tuincentra, marktplaats, ouders van school

Verder kun je ook nog nuttige tips vinden op de website van springzaad.

©IVN/SME Advies

FAQ uit/inklappen

6. Hoe koppel je een ingericht groen schoolplein aan de lessen binnen school?


De groene schoolomgeving is zeer geschikt als onderwerp voor natuurlessen. Met een amfitheater of een open leslokaal creëer je een faciliteit om buiten les te geven. Dit heeft bijvoorbeeld de Touwladder in St. Michielsgestel ontworpen.
Het is zinvol de eigen lesmethode te koppelen aan de tuin. Je kunt er onderzoekjes uitvoeren, waarnemingen doen, flora en fauna verzamelen, etc. Vaak is een eenvoudige bloementuin al voldoende zoals blijkt uit de aanpak van de brede school De Beemd in Schijndel.
Een andere publicatie met losse activiteiten is gemaakt door het Amsterdams NME Centrum: de praktische handleiding met allerlei doe- activiteiten ‘Natuur na School’.
Er zijn vele buitenactiviteiten direct op het schoolplein te doen, zo ook www.gavoorgezond.nl, klik op Lessen en zoek op de thema’s ‘binnen en buiten’ en ‘bewegen’.
Een game (met actieve opdrachten) om het groene schoolplein te ontdekken is te vinden op www.mijngroeneschoolplein.nl
Verder kun je met behulp van leskisten allerlei activiteiten doen op en rond een groen schoolplein. Kijk voor de mogelijkheden op: www.veldwerknederland.nl. Je kunt ook een leskist huren bij het plaatselijke NME centrum.

©IVN/SME Advies

FAQ uit/inklappen

7. Wat zijn interessante publicaties?


-    Groen opgroeien, Raad voor het Landelijk Gebied, 2008. - 26 p. - Publicatie RLG 08/08, juni 2008. - ISBN 139789077166369
Een advies over meer samenhang in groen jeugdbeleid. Een groene omgeving is goed voor kinderen. Kinderen worden gezonder, creatiever en socialer.

-    Speelnatuur in de stad hoe maak je dat? S. Lobst, Natuurspeeltuin de Speeldernis, GGD Rotterdam-Rijnmond, Wageningen Universiteit en Researchcentrum. - 2009. - 234 p. - In opdracht van het ministerie van LNV. Spelen in de stad, hoe doe je dat en wat je daar voor nodig? Buiten kunnen kinderen meer en intensiever bewegen. Dit boek behandelt alle aspecten van speelnatuur in de stad. Met dit boek kan iedereen die speelnatuur wil maken, direct aan de slag. De publicatie is vrij omvangrijk. De leeswijzer is daarom hier te downloaden.

-    Vrij spel voor natuur en kinderen, Willy Leufgen en Marianne van Lier, Uitgeverij Jan van Arkel, Utrecht, 2007. 251 blz., rijk geïllustreerd. ISBN 978 90 6224 470 6. Prijs 20,- euro.
Dit rijk geïllustreerde boek laat u kennis maken met de talrijke mogelijkheden om uitdagende speelplekken te realiseren. Voorbeelden komen uit binnen en buitenland. Vrij spel voor natuur en kinderen geeft pedagogische argumenten hiervoor, stappenplannen, tips en veel adressen en website.

-    Een verandering van speelgedrag op een groen schoolplein, een casestudie – team onderzoek, Cos Rotterdam, 2009. Voor de publicatie klik hier.

Wat zijn interessante websites?
www.springzaad.nl
www.kindvannature.nl
www.ecokids.nl
www.ivn.nl
www.veldwerknederland.nl
www.sme.nl
www.mecnijmegen.nl/projecten/101-groene-klaslokalen
Linkedin-groep ‘De Groene Brede School’
www.kindindenatuur.nl
www.groeneschoolpleinen.nl

©IVN/SME Advies

FAQ uit/inklappen

8. Waar vind ik goede activiteiten die je in op en rond de school kunt doen? Hoe stel ik een samenhangend programma samen per niveau?


Sommige scholen werken volgens een methode, andere scholen stellen zelf hun programma samen. Als je zelf je programma samenstelt kun je dat doen aan de hand van een soort ‘doorlopende leerlijn’ waarin je bepaalt welke onderwerpen of activiteiten op ieder niveau aan bod komen. Zo’n leerlijn biedt een structuur waardoor er samenhang ontstaat tussen wat er geleerd wordt en leerkrachten weten wat er van hen wordt verwacht. Uiteraard kan er binnen zo’n raamwerk ruimte zijn voor eigen invulling en de creativiteit van de leerkracht zelf.
Een leerlijn opstellen is natuurlijk een hele klus, zeker als die goed dient aan te sluiten bij de visie van de school. Het is ook mogelijk om gebruik te maken van bestaande leerlijnen zoals die zijn opgesteld voor thema’s als water, klimaat, groen. Klik hier voor verschillende voorbeelden van leerlijnen. Verder heeft ook de SLO verschillende nuttige leerplankaders geschreven voor maatschappelijke onderwerpen.
De nieuwe Brede School ’t Festival heeft recent een module natuuronderwijs ontwikkeld voor groep 1 t/m 8. Leer hier meer over hoe zij te werk zijn gegaan.

©IVN/SME Advies

FAQ uit/inklappen

9. Waar kan ik materialen bestellen zoals leskistjes en lesbladen?


Lesmaterialen lenen bij het Natuur- en Milieueducatiecentrum
Materialen voor natuureducatie zijn op verschillende plekken te krijgen. Je kunt materialen lenen bij het lokale Natuur- en Milieueducatiecentrum in de buurt. Wil je weten welk NME-centrum bij jouw school in de buurt ligt? Klik hier.

Eigen lesmaterialen aanschaffen
Een andere mogelijkheid is om materialen te bestellen bij Stichting Veldwerk Nederland. Zij leveren leskisten en lesmaterialen. De Brede School De Beemd in Schijndel heeft bij de leskisten van Stichting Veldwerk Nederland eigen lesbrieven ontwikkeld. Deze leskaarten, die in een digitaal pakket worden aangeboden, zijn verkrijgbaar via Stichting De Blekert. Een volledige leerlijn van peuters tot groep 8, totaal 66 leskaarten, incl. handleiding kosten € 270,-. Door overmaken van dit bedrag naar Stichting De Blekert, rek.nr. 16.71.43.166, krijgt U de leskaarten op CD thuisgestuurd. Wilt u meer weten over het gebruik van de speelleertuinboxen van BS de Beemd in Schijndel? Klik hier of ga naar www.bs-debeemd.nl.

Daarnaast zijn er vele websites waar gratis veel lesbladen te downloaden of te bekijken zijn:
-    www.natuuronderwijs.nl
-    www.groensteschool.nl

©IVN/SME Advies

FAQ uit/inklappen

10. Hoe vind ik een betrouwbaar bureau dat een plan kan maken voor de inrichting zodat je ook weet dat het gaat werken?


Kijk op www.springzaad.nl. Klik op: Wie kan helpen? Vraag altijd naar voorbeeldprojecten.

Informeer bij de opleidingen Tuin- en landschapsarchitectuur Larenstein in Velp en de opleiding Landscape Design van de HAS in den Bosch.

©IVN/SME Advies

FAQ uit/inklappen

11. Hoe ga je om met vandalisme op het schoolplein?


De ene school heeft veel last van vandalisme, de andere niet. Dat hangt meestal af van de buurt waar de school staat, maar het hangt ook af van de manier waarop de buurt wordt betrokken bij de aanleg en het onderhoud van het schoolplein. Vaak kan vandalisme voorkomen worden door het schoolplein ook ‘van de buurt’ te maken. Dit doe je door naast bijvoorbeeld ouders en leerlingen zowel volwassenen als jongeren uit de buurt te laten helpen bij de inrichting. Leg bijvoorbeeld contact met jongerenorganisaties of buurtcentra. Ook met een feestelijke opening van het schoolplein voor de wijk kun je mensen betrekken bij de school. Je zult zien dat er altijd vrijwilligers zijn die graag hun handen uit de mouwen steken. Sommige gezamenlijke pleinen hebben een sleutelbeheerder in de wijk aangewezen die het plein ‘s ochtends opent en ’s avonds na 23.00 uur afsluit.


©IVN/SME Advies

FAQ uit/inklappen

12. Hoe zorg je voor goed beheer van een groene schoolplein?


Het beheer van een groen schoolplein is vaak de grote zorg van veel scholen die beginnen aan een herinrichting. Voor de aanleg is bijvoorbeeld wel geld, maar niet voor het onderhoud.
Het is belangrijk om vanaf het begin al na te denken over hoe je het onderhoud gaat regelen.

Tuinteam
Een mogelijkheid om het onderhoud goed te regelen is om een tuinteam samen te stellen zodat de verantwoordelijkheid niet bij één persoon ligt maar bij het team. In zo’n tuinteam kunnen bijvoorbeeld leerkrachten, BSO-begeleiders, ouders en/of andere vrijwilligers zoals buurtbewoners zitten. Zo’n tuinteam plant dan de werkzaamheden en laat grote klussen uitvoeren met de hulp van ouders en vrijwilligers. De leerkrachten en begeleiders van de BSO werken ook met de leerlingen in de tuin. Hierdoor is een grote groep mensen waaronder de leerlingen betrokken bij het onderhoud en rust de verantwoordelijkheid niet bij één persoon maar wordt deze gedeeld door een team.

Tuinman
Als het lastig is om ouders of vrijwilligers te mobiliseren, dan is het een goed idee om een tuinman in dienst te nemen. Hiervoor moet natuurlijk wel budget gereserveerd worden. Deze tuinman kan een aanspreekpunt zijn voor de leerlingen als zij vragen hebben over de tuin. De tuinman kan ook met de leerlingen in de tuin werken.

©IVN/SME Advies

FAQ uit/inklappen

13. Hoe ga je om met veiligheidsaspecten?


Wat voor schoolplein je ook gaat inrichten, je hebt natuurlijk altijd met veiligheidsaspecten te maken. De overheid heeft regels opgesteld voor de veiligheid op schoolpleinen en de veiligheid van speeltoestellen, daar moet een schoolplein natuurlijk aan voldoen. Daarnaast is het belangrijk om vooral goed te kijken naar de ‘logistiek’ op het plein. Veel problemen kun je voorkomen door de inrichting goed af te stemmen op de ‘route’ van de kinderen en deze eventueel te beïnvloeden.

De veiligheid op natuurlijke/avontuurlijke schoolpleinen is vaak onderwerp van discussie omdat het soms onduidelijk is welke objecten wel en niet onder de wetgeving voor speeltoestellen vallen. Goede ontwerpers weten hier natuurlijk raad mee en kunnen je hierin adviseren.

Vaak wordt van een natuurlijk schoolplein gedacht dat het meer risico’s met zich meebrengt. De ervaring leert echter dat dit vaak een misvatting is omdat kinderen in een natuurlijke en avontuurlijke omgeving van zichzelf veel voorzichtiger zijn. Bovendien leren kinderen door het spelen in een natuurlijke omgeving veel beter hun eigen grenzen kennen.
Wilt u meer weten over hoe om te gaan met veiligheid en risico’s op een natuurlijk schoolplein, dan kunt u het boekje bestellen  ‘Geen leven zonder risico’s’ van Willy Leufgen en Marianne van Lier. Klik hier om het boekje te bestellen of kijk op www.springzaad.nl/uitdaging_en_veiligheid.php.

©IVN/SME Advies

FAQ uit/inklappen

14. Hoe kan ik als NME-centrum brede scholen ondersteunen in hun natuur- en milieuaanbod?


Een brede school heeft vaak een andere structuur en lesrooster dan een reguliere basisschool. Daar moet je op inspelen. Maar hoe voorkom je dat je er een activiteit bij krijgt die niet gefinancierd wordt? Van een vijftal grote NME-centra zijn cases beschreven wat hun rol is naar de brede school (aanbieder, ontwikkelaar, procesbegeleider etc.). Deze cases zijn hier te downloaden en de contact personen zijn te benaderen

NME Amsterdam Noord
ANMEC
De Papaver Delft
Sport en Recreatie Rotterdam 1
Sport en Recreatie Rotterdam 2

Een uitgebreider voorbeeld te vinden van het Natuurcentrum Gorinchem vindt u hier

©IVN/SME Advies

Nieuw boekje

28 februari 2011

Een nieuw praktisch boekje! Als hulp en inspiratiebron. Over werken aan en in een kindcentrum. Juist voor hen die dagelijks werken voor kinderen.
Bestel het hier.

Nieuws op {Breed}

28 februari 2011

Columns van Job

28 februari 2011

17 oktober 2017
06 september 2017

Op de kaart

28 februari 2011

kaart van alle Brede Scholen en IKC's. Staat u er al bij?

Twitter (breed}!

Nieuwsbrief

28 februari 2011

{Breed}, tweewekelijks in uw mailbox! U kunt zich hier aanmelden.

javhide.com sexsut.com